Wracaj do źródła – zabawa, która pokazuje, jak zmienia się informacja

Pierwsza osoba widzi prosty rysunek. Ostatnia próbuje go odtworzyć. Pomiędzy nimi jest kilka osób, z których każda przekazuje dalej dokładnie to, co sama odebrała. Nikt nie musi kłamać. Nikt nie musi próbować nikogo wprowadzić w błąd. A jednak na końcu rysunek potrafi wyglądać zupełnie inaczej niż na początku.

Ta prosta zabawa dobrze pokazuje coś, co dzieje się również z informacjami: każde kolejne przekazanie może dodać interpretację, skrót albo pominięcie.

Czego potrzebujecie?

Przygotujcie:

• kartki,
• długopisy lub mazaki,
• kilka prostych rysunków,
• grupy po 4–5 osób.

Uczestnicy ustawiają się jeden za drugim.
Pierwsza osoba widzi przygotowany wcześniej rysunek. Następnie rysuje go na plecach osoby stojącej przed nią.
Ta rysuje dalej to, co sama poczuła.
Nie wolno się odwracać, podpowiadać ani zadawać pytań.
Ostatnia osoba rysuje na kartce to, co do niej dotarło.
Na końcu porównujemy: oryginał → rysunek końcowy.
Link do filmu z zabawą.

Kto tutaj podał nieprawdziwą informację?

To pierwsze pytanie, które warto zadać po zabawie.
Najczęściej odpowiedź brzmi: nikt.
Każdy uczestnik próbował przekazać informację najlepiej, jak potrafił. Problem polegał na czymś innym. Każdy najpierw coś odebrał, potem to zinterpretował, a dopiero później przekazał kolejnej osobie. I właśnie wtedy informacja zaczęła się zmieniać. To ćwiczenie nie pokazuje, że każda informacja przekazywana przez innych jest fałszywa. Pokazuje coś prostszego – im więcej etapów dzieli nas od źródła, tym więcej miejsc, w których może pojawić się zniekształcenie.

Co ma z tym wspólnego świat cyfrowy?

W internecie często działa podobny łańcuch.

artykuł → post → komentarz → rolka → screen → wiadomość przesłana znajomemu

Na każdym etapie ktoś może:

• skrócić informację,
• wyrwać fragment z kontekstu,
• inaczej zrozumieć wypowiedź,
• dodać własny komentarz,
• pominąć ważny szczegół,
• zmienić ton lub znaczenie przez sam sposób przedstawienia.

I znowu – nie zawsze oznacza to świadomą manipulację. Czasem informacja zmienia się po prostu dlatego, że każdy z nas coś wybiera, zapamiętuje i interpretuje trochę inaczej.

Cyfrowy nawyk – wracam do źródła

Dlatego zamiast pytać wyłącznie: „Kto mi to wysłał?”

warto zapytać: „Skąd ta informacja pochodzi?”

Jeśli informacja jest ważna:

• nie zatrzymuję się na screenie – szukam pełnej wypowiedzi,
• nie zatrzymuję się na nagłówku – otwieram materiał,
• nie traktuję komentarza jako źródła – sprawdzam, do czego się odnosi,
• nie zakładam, że kilka podobnych publikacji oznacza kilka niezależnych potwierdzeń,
• próbuję dotrzeć możliwie blisko do pierwotnego komunikatu.

To prosty nawyk: Jeśli informacja jest ważna – wracam do jej źródła.

A jeśli wszyscy mówią to samo?

To jeszcze nie znaczy, że informacja została wielokrotnie potwierdzona. Dziesięć profili może udostępnić ten sam post. Pięć artykułów może powoływać się na jeden komunikat. Setki osób mogą przekazywać dalej ten sam screen. Liczba powtórzeń nie mówi nam jeszcze, ile było niezależnych źródeł.
Dlatego warto zapamiętać: To, że informację powtarza wiele osób, nie oznacza, że została wiele razy potwierdzona.

Pytania po zabawie

Po ćwiczeniu warto zapytać:

• W którym miejscu rysunek zaczął się najbardziej zmieniać?
• Czy ktoś był przekonany, że dobrze odtworzył to, co poczuł?
• Czy błąd jednej osoby wpływał na wszystkie kolejne?
• Co moglibyśmy zrobić, gdyby zależało nam na sprawdzeniu oryginału?
• Gdzie w Internecie spotykamy podobny „łańcuch przekazywania”?
  

Najważniejsza myśl

Informacja nie musi zostać celowo sfałszowana, żeby po drodze zmieniła znaczenie.

Dlatego jednym z prostych cyfrowych nawyków jest: Nie zatrzymuj się na ostatniej osobie w łańcuchu. Jeśli możesz – wróć do źródła.